Extended Reality (XR) voor cultureel erfgoed: AR, MR en VR uitgelegd

Extended Reality (XR) verandert de manier waarop we erfgoed verkennen en transformeert culturele ervaringen. Dankzij immersieve technologieën kunnen musea en erfgoedsites boeiendere, inclusievere en meer memorabele bezoeken creëren. Ontdek de verschillende vormen van XR - en wat ze voor u kunnen betekenen.

Een nieuwe manier om erfgoed te ontdekken

Extended Reality (XR) brengt immersieve technologieën samen die onze perceptie van de echte wereld verrijken door er digitale inhoud in te integreren. Of het nu gaat om 3D-objecten, video of audio, virtuele personages of gesimuleerde omgevingen, deze tools bieden nieuwe manieren om cultureel erfgoed te ervaren.

Maar wat is XR precies? Het is een verzamelnaam voor drie technologieën: Augmented Reality (AR), Mixed Reality (MR) en Virtual Reality (VR). Elk biedt een ander niveau van immersie en verschillende gebruiksmogelijkheden.

Drie vormen van XR

Augmented Reality verrijkt de werkelijkheid

Augmented Reality, of AR, legt een digitale laag over de fysieke omgeving. Dit gebeurt meestal via een smartphone, tablet of AR-bril die visuele informatie weergeven, zoals 3D-modellen, en tekst weergeven op het scherm zonder de gebruiker los te koppelen van de echte wereld. AR is ideaal om verloren erfgoed te visualiseren, ontoegangeklijke kunstwerken te tonen, objecten uit expozalen in hun originele context te plaatsen of een landschap af te stemmen op artistieke interpretaties ervan, zoals bijvoorbeeld in de Augmented Swiss Heritage-app.

AR kan eenvoudig geïntegreerd binnenkamers worden georganiseerd in rondleidingen, of buitenhuis als de technische omstandigheden het toelaten. Met geolocatie of ruimtelijke verankering koppelt AR digitale content aan specifieke locaties op een kaart, en verhoog je de betrokkenheid van de bezoekers.

Overlay AR: dezelfde plaats, een andere tijd

Sommige systemen maken gebruik van een bijzondere vorm van AR: in plaats van het live camerabeeld weer te geven, toont het scherm een digitale reconstructie op volledig scherm, als een venster op het verleden. Deze aanpak wordt vaak gebruikt bij erfgoedrondleidingen in de buitenlucht, bijvoorbeeld op de Akropolis in Athene, waardoor bezoekers gebouwen en locaties kunnen zien zoals ze er vroeger uitzagen.

Deze oplossing is goedkoop en gemakkelijk toe te passen en maakt vaak gebruik van geolocatie en 3D-modellering. Ze biedt een sterke visuele impact, vooral met geanimeerde scènes, en is technisch toegankelijk, met name in toeristische contexten zoals de Saline Royale in Arc-et-Senans, Frankrijk.

Mixed Reality integreert het virtuele in de werkelijkheid

Mixed Reality, of MR, gaat nog een stap verder dan AR. Het integreert interactieve virtuele elementen, objecten of personages in de echte omgeving. Deze digitale elementen reageren op bewegingen, gebaren of spraakopdrachten van de gebruiker, waardoor een meer dynamische en levensechte ervaring ontstaat.

Deze technologie is in het bijzonder geschikt voor gecontroleerde binnenruimtes zoals musea, waar rijke ervaringen kunnen worden aangeboden zonder beperkingen door de omgeving. . Bezoekers kunnen bijvoorbeeld praten met een historisch personage of worden rondgeleid door een virtuele gastheer, zoals Jean, een verzetsstrijder uit de Tweede Wereldoorlog, die een rondleiding geeft door het commandopost van kolonel Rol-Tanguy in Parijs.

Virtual Reality dompelt je onder in een gesimuleerde wereld

Virtual Reality, of VR, dompelt gebruikers onder in een volledig digitale omgeving, meestal met behulp van een headset, soms aangevuld met bewegingssensoren of haptische handschoenen. Het stelt mensen in staat om verloren of ontoegankelijke locaties te verkennen, zoals de Grote Synagoge van Erfurt (Duitsland), of historische scènes met een sterke emotionele impact opnieuw te beleven.

Voor culturele instellingen biedt het aanbieden van deze on site ervaringen, zoals bij het Galileo-project in het Museo Galileo in Florence, aanzienlijke voordelen. Het zorgt voor hoogwaardige begeleiding van bezoekers in een gecontroleerde omgeving, met behulp van speciale apparatuur en ondersteuning wanneer dat nodig is. VR kan ook de aantrekkingskracht van de locatie vergroten, onvergetelijke bezoekmomenten creëren en extra inkomstenstromen genereren door middel van kaartverkoop, workshops of speciale evenementen.

Er worden ook mobiele of outreach-formats met VR ontwikkeld, waardoor organisaties deze toegevoegde waarde buiten hun muren met een breder publiek kunnen delen en tegelijkertijd de kwaliteit van de bezoekerservaring kunnen blijven controleren.

Waarom XR een gamechanger is

Naast de technologie zijn het vooral de nieuwe mogelijkheden die XR biedt die zo waardevol zijn voor culturele professionals.

Ten eerste vergroot het de toegang tot cultuur. XR maakt het mogelijk om anders ontoegankelijke locaties te bezoeken, fysieke of geografische barrières te overwinnen en op maat gemaakte bemiddeling te bieden voor diverse doelgroepen. Sommige ervaringen, waarbij geluid, spatialisatie en eenvoudige interactie worden gecombineerd, betekenen een enorme vooruitgang op het gebied van toegankelijkheid voor bezoekers met een handicap.

Ten tweede stimuleert het de betrokkenheid. Emotionele onderdompeling, interactie en storytelling versterken het geheugen, de nieuwsgierigheid en het gevoel van verbondenheid – allemaal essentieel voor de overdracht en het behoud van erfgoed.

Ten derde ondersteunt het behoud. Digital twins (3D-modellen van objecten of locaties, zoals die voor Pompeii) die voor XR worden geproduceerd, dienen ook om culturele goederen te documenteren, te restaureren of over te dragen. Ze worden levende archieven voor onderzoekers, curatoren en het publiek.

EUreka3D-XR maakt XR toegankelijker

Het door de EU gefinancierde EUreka3D-XR-project ontwikkelt open-source tools waarvoor geen programmeervaardigheden nodig zijn, waardoor culturele instellingen XR-technologieën kunnen toepassen zonder afhankelijk te zijn van propriëtaire platforms of dure providers. Het doel is om duurzaam, flexibel en inclusief gebruik van XR te ondersteunen.

Meer info over het project vind je hier.