Onderzoekstraject met betrekking tot een Vlaams termennetwerk

UITDAGING

UITDAGING

In Vlaanderen worden forse inspanningen geleverd om erfgoed te beschrijven en online vindbaar te maken, denk bijvoorbeeld aan de inhaalbeweging rond digitale collectieregistratie. Bij voorkeur worden bij het beschrijven termenlijsten gebruikt, met namen van plaatsen en personen, iconografische beschrijvingen, gebruikte materialen en meer. Ze zorgen dat metadata rijker, gestandaardiseerd en eenduidig te interpreteren zijn.

Veel organisaties gebruiken naast internationale gestandaardiseerde terminologiebronnen ook hun eigen termenlijsten - want termen die in Vlaanderen relevant zijn, zijn dat niet per se daarbuiten. Deze eigen lijsten zijn veelal het resultaat van intern onderzoek en jarenlange expertise, maar blijven vaak binnen de muren van de eigen organisatie. Onderlinge verschillen, een gebrek aan standaardisatie en de interne aard (vaak zijn het spreadsheets) staan uitwisseling in de weg.

Om erfgoed beter vindbaar, uitwisselbaar en dus toegankelijker te maken, moet de kwaliteit van de beschrijvingen omhoog. Bijvoorbeeld door lijsten met termen die relevant zijn voor het lokale veld te delen en makkelijk bruikbaar te maken bij digitale collectieregistratie. Kan een Vlaams termennetwerk, met gestandaardiseerde gedeelde lijsten en gedragen door een grote groep, dit mogelijk maken? En hoe moet dit er dan uitzien?

In dit vooronderzoek zochten we naar antwoorden. Het doel? Zicht krijgen op bestaande terminologiebronnen en praktijken bij culturele organisaties, en op de noden en wensen rond het publiceren, uitwisselen en koppelen van gecontroleerde termenlijsten. Daarnaast namen we de aanpak van het Nederlands Termennetwerk onder de loep: een centrale dienst waarmee verschillende terminologiebronnen tegelijk doorzocht kunnen worden.

ONZE ROL

In dit project brachten we het huidige gebruik van termenlijsten in Vlaanderen in kaart. Dat doen we vanuit:

• een streven naar betere en rijkere metadata in de collecties die we voor onze contentpartners bewaren en ontsluiten, waaraan een termennetwerk kan bijdragen.
• ons engagement als kernspeler om de digitale transformatie van de cultuursector mee te stimuleren, want in een termennetwerk zien we een instrument waarmee de hele sector aan de slag kan.

We zien ook linken met onze kennisgraaf (waarin we zelf aan termenbeheer doen), de erfgoeddatabank (waarmee we andere organisaties ondersteunen bij collectiebeheer), en het project Visual Name Authority (waarin we bouwen aan een visuele persoonsnamenlijst met namen die relevant zijn voor de cultuursector).

AANPAK

Traject 1: Inventarisatie van de praktijk binnen de Vlaamse sector

Eerst en vooral onderzochten we hoe erfgoedorganisaties in Vlaanderen gecontroleerde termenlijsten beheren, delen en gebruiken, en brachten we hun noden en wensen in kaart. Worden er nu al gedeelde bronnen gebruikt, en zo ja - welke? Voor welke domeinen bestaan er al termenlijsten en hoe worden ze onderhouden? Welke hebben het potentieel om uit te groeien tot een overkoepelende lijst? En zijn ze al beschikbaar als linked open data? 28 cultureelerfgoedorganisaties die professioneel bezig zijn met de registratie en/of het beheer van erfgoeddata lieten hiervoor in hun kaarten kijken.

Wat met het beheer van een mogelijk termennetwerk? We onderzochten ook of er vandaag al softwareoplossingen bestaan die aan de noden voldoen.

• het rapport met alle inzichten, resultaten en conclusies mbt de inventarisatie van de praktijk m.b.t. het beheren, delen en gebruiken van gecontroleerde termenlijsten
• de globale inventaris van alle geïnventariseerde bronnen
• het marktonderzoek mbt alle bestaande producten voor het beheer van gecontroleerde termenlijsten

Traject 2: Analyse Nederlands Termennetwerk

We gingen niet alleen in gesprek met erfgoedorganisaties in Vlaanderen, maar legden ons oor ook te luisteren bij Netwerk Digitaal Erfgoed (NDE) over hun ervaringen met het Nederlands Termennetwerk. Kunnen we dit netwerk in Vlaanderen hergebruiken of hierop aansluiten? Of kan het Nederlands Termennetwerk en de lessen die zij trekken ons inspiratie bieden?

Concreet wilden we zicht krijgen op de:

• functionaliteiten;
• technische infrastructuur;
• dienstverlening en aansturing van het Nederlands Termennetwerk.

Definiëren van een voorstel

De bevindingen van beide onderzoekstrajecten goten we in een voorstel. Als er een Vlaams termennetwerk zou komen, hoe moet dit er dan uitzien? We tekenden een mogelijke aanpak uit, en definieerden prioriteiten en potentiële uitbreidingsmogelijkheden.

PARTNERS

We voerden dit vooronderzoek uit met de steun van Departement Cultuur, Jeugd en Media, en in overleg met de Vlaamse culturele sector,het Nederlandse Netwerk Digitaal Erfgoed en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE).